Ongeveer 2/3  deel van Nederland bestaat uit zandgronden. Wanneer ze kalkrijk zijn en het grondwater kan door de plantenwortels opgenomen worden zijn ze geschikt voor bollenteelt en de duurste gronden van Nederland. Zijn het heideontginningen met diep grondwater en door eenzijdige maisteelt niet goed beheerd dan zijn het de slechtste gronden van Nederland. Zandgronden zijn, in tegenstelling tot kleigronden, ook in het voorjaar nog bewerkbaar en groenbemesters kunnen er ook in de winter op groeien. Uitspoeling van voedingsstoffen wordt dan beperkt, maar blijft, ook in de zomer, een probleem. Het zandlandschap kent globaal vier onderdelen. Het beekdal, de oude akkers (essen, enken) en verder van de beek de heide of heideontginning. Bij grote gebieden waar geen voldoende waterafvoer mogelijk was ontstond hoogveen dat nu bijna overal is afgegraven. Deze vier onderdelen worden hier kort behandeld. Een pdf met een uitvoerig overzicht over heel Nederland kunt u downloaden: pdfbodemvruchtbaarheid_per_bodemtype.pdf

Podzolgronden

Podzolgronden zijn meestal ontstaan onder heide. Bij droge heide was er vroeger ook bos en de berk is in het landschap vaak nog opvallend aanwezig met zijn witte stam. Waar natte heide was zijn er vaak grotere open vlakten

Enkeerdgronden

Enkeerdgronden zijn de de oude akkers waar lang landbouw op is bederven en die hebben een dikke organische stofhoudende bovenlaag. Met wat leem en veel bodemleven kunnen het zeer mooie gronden zijn. Bij arm zand en slecht beheer zijn ze vaak weinig beter dan arme podzolgronden.

Beekeerdgronden

De gronden bij de beek zijn soms wat lemig en bij wat hogere grondwaterstanden in het voorjaar lastig te bewerken en alleen geschikt voor gras. Bij een goede ontwatering worden het veel betere gronden die in de zomer nog een hele tijd vocht aan de planten kunnen leveren. De els is de kenmerkende boom van het beekdal.

Veenkoloniale gronden

Na afgraven van het veen bleef er een zandgrond over, maar vaak is het organische stofgehalte redelijk hoog door veenresten die ondergewerkt werden. Wanneer het grondwater goed gereguleerd kan worden is akkerbouw mogelijk. Vooral door het gebruik van chilisalpeter in de vorige eeuw is de bodemkwaliteit vaak sterk achteruitgegaan.