Een beek of rivier ontspringt bij oude bodems en eindigt bij jonge bodems. De levensloop van beek of rivier is precies andersom dan bij de mens. Smetana vatte dat samen bij de Moldau.

1. Inleiding

Wat hebben beek en rivier en bodemvruchtbaarheid met elkaar te maken? Het lijkt een vreemde samenhang, maar is dat niet. Het gaat om het volgende:
Iedere grote rivier en ook veel middelgrote rivieren en beken laten tijdens het vervolg van hun loop verschillen in landschappen en bodems zien. Bij de bron zijn de landschappen en bodems vaak oud: vaak naaldbomen en podzolgronden. In de middenloop zijn er de midden gronden en is de vegetatie heel divers. Eik, beuk, linde, fruitbomen, zangvogels, herfstkleuren. Hier vinden we oude dorps- en stadskernen, hier is cultuur, hier woonden bijna alle grote componisten. Bij de benedenloop de jonge gronden en gaat het om wilgen, elzen, populieren. Weinig zangvogels, weinig herfstkleuren.

Bodembeheer

Bij de bron:
- diepe bodembewerking is vaak noodzakelijk
-stikstofhoudende organische verbindingen in de grond brengen
- bodembewerking vaak gunstig
- fosfaat is vaak goed beschikbaar voor de plant, maar pas op voor uitspoeling

Bij de middenloop:
- diepe bodembewerking is vaak niet nodig
- stikstofhoudende en koolstofhoudende organische verbindingen beide aanvoeren
- er kan veel organisch fosfaat zijn en dat betekent bij voldoende bodemleven een constante fosfaatvrijmaking

In de delta:
- voorzichtig met diepe grondbewerking
- koolstof in de grond brengen
- bodembewerking zoveel mogelijk vermijden
- oppassen met fosfaat, die wordt snel gefixeerd

We gaan een en ander eens bekijken in Tsjechie bij de Moldau en in Nederland bij het riviertje de Reest op de grens van Drenthe en Overijssel

2. De Moldau

De driedeling van een rivier is door Smetana in muziek weergegeven bij de rivier de Moldau:
-bovenloop: oude deel, rustige 'kabbelende' muziek;
-middenloop: midden deel, harmonie, wals, bruiloftsmuziek, jachtpartij;
-benedenloop: jonge deel, massieve, voortgaande tonen van een groot orkest.

Deze veranderende sfeer van het landschap zien we bij iedere iedere rivier of beek. Bij de rivier in het groot en bij een beek in het klein.

Moldau, bovenloop

Moldau, middenloop

Moldau, benedenloop

Bij een lustrum van het tuinbouwbedrijf de Aardvlo in Bunnik werden de verschillen op bovenstaande wijze weergegeven.

 

3. De Reest op de grens van Drenthe en Overijssel

Bodemvruchtbaarheid ontstaat door een wisselwerking tussen koolstof en stikstof (zie Stoffen in de landbouw).
De Reest ontspringt in een koolstofrijk gebied, het hoogveen. In de benedenloop, het stikstofrijke gebied, met elzen, wilgen en populieren, stroomt (het vervolg van) de Reest het Zwarte Water in. In de overgang van bovenloop en benedenloop ontstaan de vruchtbare gronden waar landbouw werd bedreven en de essen werden aangelegd in een landschap dat zelf ook een wisselwerking tussen koolstof en stikstof laat zien (zie Stoffen in de landbouw). In het volgende van benedenloop naar de bovenloop de de verschillen in landschap in beelden.


De loop van de Reest van Dedemsvaart tot Meppel en het vervolg richting Zwarte Water als blauwe lijn.

De benedenloop van de Reest

De Reest westelijk van Zwartsluis

 

Oorspronkelijke natuur westelijk van Zwartsluis

Zo zag mogelijk de oever van het vervolg van de Reest westelijk van Meppel er uit

De middenloop van de Reest

Herfstkleuren van beuken bij Oud-Avereest

Bos bij IJhorst, geeft een indruk van de oorspronkelijke natuur in dit deel van de Reest.

Het dorp Oud-Avereest in de herfst

De bovenloop van de Reest

Alle hoogveen in het brongebied van de Reest is afgegraven, maar verder naar het oosten is het er nog.

Precies op deze plek was, in het hoogveengebied westelijk van Dedemsvaart, ooit de bron van de Reest. Het is nu veenkoloniaal landbouwgebied.