Bij de bodem zijn er enerzijds het zand, de klei en de mineralen en anderzijds de plantenresten. In de bodem worden die door het bodemleven met elkaar verbonden. In het spanningsveld van mineralen en zon ontstaat de bodem die producten met een goede voedingskwaliteit moeten leveren.

Op de website van de biologisch-dynamische vereniging (www.bdvereniging.nl) staat bij de vraag wat biologisch-dynamische landbouw is het volgende:

Het beste antwoord op de vraag wat BD-landbouw is krijg je ongetwijfeld door op bezoek te gaan bij een groot aantal van de ruim honderd bedrijven in Nederland die volgens - of moet je zeggen 'vanuit' - de biologisch-dynamische landbouwmethode werken. Of moet je zeggen: die de biologisch-dynamische landbouwmethode ontwikkelen?.(tekst Luc Ambagts)

Hieraan zou ik willen toevoegen: kijk dan ook naar de bodem. In het menu onder resultaten kun je ook iets van de bodem zien, maar het verhaal van de teler is ook belangrijk.

In het volgende enkele gedachten over bodem en biologisch-dynamische landbouw. We gaan hierbij vanuit het drieledig mensbeeld aan de slag. We nemen dan een van de vele mogelijkheden om vanuit een antroposofisch mensbeeld te werken: de mens als denkend, voelend en handelend wezen. Een drie-eenheid die hiermee verwant is, vinden we ook in de wereld buiten ons en zo kunnen we een verbinding tussen mens en wereld in de landbouw inhoud geven. Een innerlijke band tussen mens en wereld wordt zo ondersteund. Dat heeft belangrijke consequenties. Het maakt bijvoorbeeld dat de mens zich thuis voelt in zijn omgeving, maar bijvoorbeeld ook dat er een goede voedingskwaliteit bereikt wordt. Hoe doe je dat?

Het genoemde mooie doel - je thuis voelen, goede voeding - kan op de volgende wijze binnen bereik komen. Het gaat er dan om de omstandigheden te scheppen, die het mogelijk maken dat de bodem zich als levende bodem in de goede richting ontwikkelt. Hierbij ontmoeten tegengestelde kwaliteiten elkaar in een dynamisch proces en brengen iets tot stand wat beide afzonderlijk niet kunnen. (Zie ook Joop van Dam, 2014). Het gaat dus om voorwaarden scheppen. Daarna gaat het vanzelf. Dit is heel iets anders dan de gangbare aanpak waarbij ingrijpen bij problemen (te weinig voedingsstoffen, te veel ziekten) het centrale uitgangspunt is en er steeds actie nodig is.

Bij het doel 'tegengestelde kwaliteiten in dynamiek brengen' valt aan het volgende te denken:

1-Een ontmoeting tussen winter en zomer. Hierdoor is er een duidelijk jaarritme in de bodem. In het voorjaar en begin zomer afbraak van humus en vrijkomen van voedingsstoffen voor een goede groei; in nazomer en herfst vastlegging van voedingsstoffen, afrijping van gewassen en humusopbouw. Een uitademen in voorjaar en voorzomer en een inademen in nazomer en herfst. Teveel mest geeft een doorgroeien, een voortzetting van het voorzomerproces tot in de herfst en belet de genoemde ontmoeting.

2-Een dynamiek tussen zon enerzijds en de mineralen van de aarde anderzijds. Geen te sterke invloed van de zon, zoals bij de eenzijdige humus van heideontginningen en veenkoloniën. Ook geen te sterke invloed van mineralen van de aarde zoals bij humusarme kalkrijke zeekleigronden. (Hiermee heeft bijna heel Nederland een probleem om aan te werken).

3-Een dynamiek tussen koolstof en stikstof. Een prachtig instrument om bodems te beoordelen. Teveel koolstof geeft verstarring, vorming van eenzijdige humus. Stikstof geeft humusafbraak. In de wisselwerking tussen koolstof en stikstof ontstaat een levende bodem. Stikstof benadrukken is bijvoorbeeld vlinderbloemigen telen of met dierlijke mest bemesten. Koolstof benadrukken is bijvoorbeeld granen en grassen telen.

Al deze drie kijkrichtingen zijn te koppelen aan een drieledig mensbeeld, met de mens als denkend, voelend en handelend wezen.

Eenzijdigheid van boven 

Bodem: winter, zon en koolstof (humusopbouw, vastleggen mineralen, verstarring)
Mens: intellectueel afstandelijke benadering; denken vanuit schema's en tabellen.

Eenzijdigheid van beneden

Bodem: zomer, mineralen en stikstof (humusafbraak, vrijkomen mineralen door warmte en actief bodemleven)
Mens: doen, groeien en willen.

Een dynamiek tussen boven en beneden
Bodem: bodemvruchtbaarheid, bodemorganisme, stabiliteit, smaak en geur bij product en voedingskwaliteit.
Mens: invoelend denken en invoelend doen bij de mens. Warmte, evenwicht en welbevinden

Deze thema’s worden op deze website nader opgepakt onder meer bij jaarritme in de bodem, stoffen in de landbouw en voedingskwaliteit.

Bij iedere bodem kun je dus kijken of winter, zon en koolstof overheersen of zomer, mineralen en stikstof? Ook kun je kijken of er in de dynamiek tussen beide iets nieuws ontstaat. Biologisch-dynamisch bodembeheer is te omschrijven als voorwaarden scheppen voor een dynamisch proces.

Literatuur
Dam, J. van, 2013. Biologisch-dynamische landbouw als helende impuls. Uitgeverij Pentagon.
In dit boek wordt ook uitvoerig ingegaan op de biologisch-dynamische preparaten. Deze preparaten hebben tot doel de bovengenoemde dynamiek te ondersteunen.